Rodzaje bólu i jego typy

Ból to subiektywne poczucie przykrego wrażenia zmysłowo-emocjonalnego, który jest efektem uszkodzenia tkanki lub obawie jej uszkodzenia. W trakcie bólu nasz organizm wprowadzony jest w stan pobudzenia układu nerwowego oraz wyzwala większą ilość niektórych hormonów. Każdy z nas przeżywa ból dość często, jednak rzadko zdajemy sobie sprawę z tego jaki to rodzaju bólu oraz jak go sklasyfikować.

 

Klasyfikacja i skale bólu

Klasyfikacja bólu opiera się na opisie patomechanizmu lub czasu trwania. Patofizjologicznie ból można opisać jako:

  • Nocyceptywny – bodźce bólowe odbierane są przez specjalne receptory zwane nocyceptorami. Bodźcami pobudzającymi te receptory jest stres związany z temperaturą, wibracjami, rozciąganiem oraz komórkowymi substancjami chemicznymi wytwarzanymi przez tkanki na skutek stanów zapalnych, uszkodzenia, lub niedotlenienia.
  • Neuropatyczny
  • Mieszany: zawierający składniki nocyceptywne oraz neuropatyczne

Czas trwania bólu różnicowany jest w sposób następujący:

  • Ostry - trwający mniej niż 3 miesiące. Związany zazwyczaj z urazami mechanicznymi. Innymi przyczynami bólu ostrego mogą być: złamanie kości, zerwanie więzadła, skręcenie kostki oraz rozciągnięcie ściany jelita na skutek zalegania mas kałowych w czasie zatwardzenia pokarmowego.
  • Przewlekły – trwający dłużej niż 3 miesiące. Ciągły, lub nawracający ból trwający dłużej niż naturalny czas zdrowienia. Może być niezwiązany z czynnikami możliwymi do identyfikacji patofizjologicznie.

Pomiary poziomu bólu przy pomocy skali pomagają ustalić dalsze postępowanie w leczeniu bólu. Skale można podzielić na jedno lub wielowymiarowe. Jednowymiarowe skupiają się jedynie na objawach somatycznych, wielowymiarowe pozwalają umieścić ból chorego w szerszym spojrzeniu na ograniczenia fizyczne i psychospołeczne. Najpopularniejszymi skalami jednowymiarowymi są:

  • Skala numeryczna1– polega na umiejscowieniu bólu na skali o zakresie od 0 do 10, gdzie 10 oznacza najgorszy wyobrażalny ból, a 0 brak bólu. Powtarzalność wyników jest duża i ma zastosowanie zarówno w warunkach klinicznych oraz opracowaniach naukowych.
  • VAS (skala wzrokowo analogowa) – skala polegająca na wskazaniu przez chorego poziomu bólu na 10cm linijce, gdzie wskazanie skrajnej wartości 10cm oznacza najgorszy ból.2 Istnieją modyfikacje skali, używane szczególnie do oceny bólu dzieci, gdzie wartości liczbowe są zamienione na grafiki typu rysunki twarzy. Twarz uśmiechnięta oznacza brak bólu, skrzywiona ból.
  • VRS (skala słowna) – 5 stopniowa skala opierająca się na opisie słownym bólu. Skala rzadko używana w opracowaniach naukowych, ponieważ cierpiący mają skłonność do unikania skrajnych odpowiedzi: ból bardzo duży i bardzo mały.3

Skale wielowymiarowe zbudowane są na zasadzie kwestionariusza4 do wypełnienia przez pacjenta. Przykładami są skale: ODIR, MDQ, WOMAC, MPQ i SF-36. Kwestionariusz SF-36 Jest obecnie najczęściej używanym kwestionariuszem. Skupia się na opisie jakości życia związanego ze zdrowiem. Używany jest w celu porównania różnych metod leczenia.5 Metoda opiera się na zebraniu odpowiedzi na 36 pytań odnoszących się do sprawności fizycznej, odczuwanego bólu, poziomu energii, nastroju oraz wpływu stanu zdrowia na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Wypełnienie kwestionariusza zajmuje dłużej niż w przypadku użycia skali jednowymiarowej, ale pozwala na zebranie większej ilości informacji.

typy bólu

 

Ból neuropatyczny

Zaburzenie funkcjonowania lub uszkodzenie komórek nerwowych, ośrodkowego układu nerwowego lub nerwów obwodowych, skutkuje powstaniem bólu o charakterze neuropatycznym. Nieprawidłowe procesy metaboliczne, uszkodzenia mechaniczne, zakażenia, niedokrwienia, toksyczne, lub autoimmunologiczne warunki patologiczne wywołują ten rodzaj bólu. Ucisk nerwów lub zaburzenie przetwarzania impulsów nerwowych przez ośrodkowy układ nerwowy (rdzeń kręgowy i mózg) są kolejnymi przyczynami bólu neuropatycznego.

 

Ból przewlekły

Każdy ból trwający dłużej niż 3 miesiące powinien być rozpatrywany w kategorii bólu przewlekłego. Ból nawracający trwający dłużej niż proces naturalnego leczenia również zalicza się do tego rodzaju bólu.6 Ból przewlekły można opisać jako7: epizodyczny, przebijający incydentalny, końca dawki. Przyśpieszenie gojenia mięśni w przypadku długotrwałego zespołu opóźnionego bólu mięśniowego, zwanego zakwasami, można uzyskać poprzez zwiększenia ukrwienia bolącego mięśnia. Krem DIP HOT, zawierający olejki eteryczne, zwiększa ukrwienie posmarowanego miejsca, co pozwala na dostarczenie większej ilości tlenu i usunięcie szkodliwych metabolitów z mięśnia.

 

Ból ostry

Ból związany najczęściej z urazami mechanicznymi. Termin ostry odnosi się do czasu trwania bólu. Przyczyny bólu są zróżnicowane, czas bolesności nie przekracza jednak czasu naturalnego leczenia danej tkanki (zazwyczaj nie dłużej niż 3 miesiące). Ból w trakcie gojenia tkanki można ukoić poprzez zastosowanie leków. Najpopularniejszą grupą leków są niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ).8 DIP RILIF jest żelem zawierającym ibuprofen, będącym skutecznym w bólach ostrych NLPZ-tem.


  1. Farrar JT, Young JP Jr, LaMoreaux L, Werth JL, Poole RM. Clinical importance of changes in chronic pain intensity measured on an 11‐point numerical pain rating scale. Pain 2001; 94: 149–58.
  2. Joyce CR, Zutshi DW, Hrubes VF, Mason RM. Comparison of fixed interval and visual analogue scales for rating chronic pain. Eur J Clin Pharmacol 1975; 8: 415–20.
  3. Medycyna Praktyczna; 11.01.2014; dr med. Magdalena Kocot-Kępska, dr med. Konstanty Szułdrzyński
  4. Geissner E. Measuring pain via questionnaires: several results concerning the validity of a modified German version of the McGill Pain Questionnaire. Z Klin Psychol 1988; 17: 334–40.
  5. Shiely JC, Bayliss MS, Keller SD, Tsai C, Ware JE. SF‐36 Health Survey annotated bibliography: the first edition (1988‐1995). Boston: The Health Institute, New England Medical Center; 1996.
  6. Merskey H, Bogduk N, eds. Classification of chronic pain: descriptions of chronic pain syndromes and definitions of pain terms, 2nd ed. Seattle, WA, International Association for the Study of Pain
    (IASP) Press, 1994
  7. WHO guidelines on the pharmacological treatment of persisting pain in children with medical illnesses, 2012, ISBN 978 92 4 154812 0
  8. Derry S, Moore RA, Gaskell H, McIntyre M, Wiffen PJ. Topical NSAIDs for acute musculoskeletal pain in adults. 2015 Jun 11;(6):CD007402. doi: 10.1002/14651858.CD007402.pub3.